وقتی در تحقیقات پزشکی، دانشمندان می‌خواهند اثر بخشی دارویی را بررسی کنند، افراد را به دو گروه تقسیم می کنند:

• یک گروه داروی واقعی می‌گیرد

• گروه دیگر پلاسیبو می‌گیرد: یعنی قرصی که شبیه داروست، اما هیچ ماده درمانی ندارد

خود فرد نمی‌داند کدام قرص دریافت کرده است.

بعد از مدتی، وضعیت هر دو گروه بررسی می‌شود.

اگر فقط کسانی که داروی واقعی گرفته‌اند بهتر شده باشند، معلوم می‌شود دارو مؤثر بوده.

اما اگر گروه پلاسیبو هم بهبود نشان بدهد، دانشمندان می‌فهمند که بخشی از درمان به‌خاطر باور و انتظار ذهن بوده، نه خود دارو.

این پدیده اثر پلاسیبو نامیده میشود. یعنی این‌که مغز می‌تواند بدن را قانع کند یک درمان ظاهراً ساختگی، واقعی است و در نتیجه روند بهبود را فعال کند. بدن نمی‌پرسد این دارو واقعی است یا نه. بدن به باوری که مغز پذیرفته پاسخ می‌دهد.

اثر پلاسیبو فقط به این معنا نیست که باور داشته باشیم یک درمان کار می‌کند؛ بلکه درباره ایجاد ارتباطی قوی‌تر میان مغز و بدن و هماهنگی آن‌ها با یکدیگر است.

پلاسیبو نمی‌تواند کلسترول را کاهش دهد یا توموری را کوچک کند، اما می‌تواند روی علائمی اثر بگذارد که تحت کنترل مغز هستند؛ مانند درک و احساس درد. پلاسبو ممکن است باعث شود حالتان بهتر شود، اما شما را درمان نمی‌کند. بیشترین تأثیر آن در مواردی مانند کنترل درد، بی‌خوابی‌های ناشی از استرس، و عوارض درمان سرطان مثل خستگی و تهوع دیده شده است.

پلاسیبو چگونه عمل می‌کند؟

هنوز سازوکار دقیق اثر پلاسیبو به‌طور کامل شناخته نشده است، اما می‌دانیم که شامل واکنش‌های پیچیده عصبی‌ـ‌زیستی می‌شود؛ از افزایش انتقال‌دهنده‌های عصبیِ حال‌خوب‌کننده مثل اندورفین و دوپامین گرفته تا فعال شدن بخش‌هایی از مغز که با خلق‌وخو، احساسات و خودآگاهی در ارتباط‌اند. همه این تغییرات می‌توانند اثر درمانی داشته باشند. در واقع، اثر پلاسیبو راهی است که مغز از طریق آن به بدن می‌گوید برای بهتر شدن به چه چیزی نیاز دارد.

اما پلاسیبو فقط به توان مغز مربوط نمی‌شود؛ آیین و فضای درمان هم نقش مهمی دارد. وقتی به کلینیک می‌روید، توسط پزشکان معاینه می‌شوید، دارو مصرف می‌کنید یا تحت آزمایش‌ها و روش‌های درمانی قرار می‌گیرید، همه این‌ها می‌توانند تأثیر عمیقی بر درک بدن از علائم بگذارند؛ چون احساس می‌کنید مورد توجه و مراقبت قرار گرفته‌اید.

معمولاً پلاسیبو زمانی مؤثر است که فرد نداند پلاسیبو دریافت می‌کند. اما اگر بدانیم چه؟

در مطالعه‌ای که در مجله Science Translational Medicine منتشر شد، واکنش افراد به درمان میگرن بررسی شد. یک گروه داروی واقعی با برچسب دارو دریافت کرد، گروه دوم پلاسیبویی با برچسب «پلاسیبو» گرفت، و گروه سوم هیچ چیزی مصرف نکرد. نتیجه شگفت‌انگیز بود: پلاسیبو توانست نیمی از اثر داروی واقعی را در کاهش درد میگرن ایجاد کند.

پژوهشگران معتقدند عامل مهم در این نتیجه، خودِ عمل قرص خوردن بوده است. افراد مصرف دارو را با بهبود و درمان پیوند می‌دهند؛ حتی اگر بدانند دارو واقعی نیست، همین عمل می‌تواند مغز را تحریک کند تا احساس بهبودی ایجاد شود.

چگونه بدون قرص پلاسیبو به خودمان کمک کنیم؟

روش‌های خودمراقبتی یکی از راه‌ها هستند؛ مانند:

• تغذیه سالم

• ورزش

• ارتباط اجتماعی خوب

• رسیدگی آگاهانه به خود

این رفتارها، علاوه بر فواید واقعی خودشان، می‌توانند عناصر مهمی از اثر پلاسیبو را فعال کنند. میزان توجه و حمایت عاطفی‌ای که به خودتان می‌دهید، هرچند به‌راحتی قابل اندازه‌گیری نیست، اما می‌تواند احساس آرامش و امنیت بیشتری ایجاد کند و همین موضوع نقش مهمی در بهبود دارد.

منبع: https://www.health.harvard.edu